ในทารกที่คลอดปกติและครบกำหนดจะมี   Reflex 3 Reflex ช่วยในการได้อาหาร
  1.The Zooting Reflex รีเฟลกซ์นี้ช่วยในการค้นหาหัวนม เพียงแต่มีบางสิ่งสัมผัสที่มุมปากของทารก ทารกก็จะหันเข้าหาและอ้าปากงับ
2.Sucking Reflex รีเฟลกซ์นี้เกิดขึ้นถ้ามีของอยู่ในปาก ลูกจะใช้ลิ้นกระดกขึ้นไล่ให้ของนั้นสัมผัสกับเพดานปาก รีเฟลกซ์นี้จะแรงในชั่วโมงแรกหลังคลอด
3.Swallowing Reflex รีเฟลกซ์นี้เป็นกลไกการกลืนน้ำนมของทารก เมื่อมีน้ำนมอยู่ในปาก
ข้อสังเกต รีเฟลกซ์ที่ช่วยในการค้นหาหัวนม รีเฟลกซ์ช่วยในการกลืนและดูดแต่ไม่มีรีเฟลกซ์ที่จะเอาต้านมแม่เข้าปากลูก ลูกจะต้องเรียนรู้เองและตัวแม่นี้ต้องคอยช่วยเหลือ เมื่อเข้าใจถึงธรรมชาติของลูกแล้วคุณแม่ก็สามารกช่วยให้ลูกดูดนมได้ง่ายขึ้น

          เมื่อคุณแม่ได้อยู่ในท่าที่สบาย และจับพยุงเต้านมได้ถูกต้องแล้ว ตอนนี้ก็ถึงเวลาช่วยให้ลูกได้อมหัวนมได้ถูกต้องด้วย ขั้นตอนต่อไปก็คือ ใช้หัวนมเขี่ยบริเวณแก้มหรือริมฝีปากของลูกเบาๆ เมื่อลูกได้กลิ่นน้ำนมและการกระตุ้นดังกล่าว ก็จะหันปากเข้าหาหัวนมพร้อมกับอ้าปากกว้างคล้ายกับการหาว แม่จึงรีบกอดดึงลูกเข้าหาตัวกระชับเข้ามา พร้อมกับสอดหัวนมพร้อมทั้งลานนมเข้าปากลูกให้ลึก เมื่อหัวนมสัมผัสเพดานปากลูกก็จะกระตุ้นให้ลูกดูดนม

          ให้สังเกตุถ้าทำได้ถูกต้อง ขากรรไกรลูกจะอ้ากว้าง ริมฝีปากบนและล่างจะคลุมถึงลานหัวนม จมูกและคางลูกจะวางบนเต้านม ลูกจะดูดและกลืนและพักเป็นจังหวะ
           ถ้าลูกดูดตื้นเฉพาะหัวนมนอกจากทำให้แม่เจ็บแล้ว ลูกก็จะได้น้ำนมไม่พอด้วย เคล็ดลับที่จะทำให้ลูกอมได้ลึก ดูรูปที่8

เมื่อลูกดูดนมแม่จะมีกลไกการเกิดขึ้น 2 อย่าง คือ

1. การยืดของหัวนมและส่วนหน้าบริเวณลานหัวนมออกมาในรูปของหัวนม หมายถึง ลูกจะต้องอมหัวนมให้ลึกถึงลานหัวนม Breast Tissue จะถูกดึงยืดออกมาจนอยู่ในรูปของหัวนมซึ่งปกติหัวนมจะยาวกว่า Resting Nipple ซึ่ง Resting Nipple นี้จะมีความยาวเพียง 1/3 ของหัวนม หลังลูกหยุดดูดนม Breast Tissue จะยังคงยืดออกอยู่ชั่วขณะหนึ่งแล้วจะหดกลับที่เดิม
2. การยกลิ้นกดใต้ลานหัวนมจนหัวนมเตะเพดานปาก มีลักษณะคล้ายลูกคลื่น คือการบีบรัด (Peristalsis) บนลานหัวนมจะเกิดขึ้นตลอด ตั้งแต่ปลายลิ้นจนถึงโคนลิ้นบีบให้น้ำนมไหลออกมาจากกระเปาะน้ำนมเข้าสู่ปากและลูกจะกลืน ขณะลูกดูดนม ปลายลิ้นเด็กจะอยู่บนริมฝีปากล่าง นั่นคือ ลิ้นช่วยบังคับเต้านมไว้ในปาก ดูรูปที่9       
                                                      รูปที่9
   

การถอนหัวนมออกจากปาก

          ขณะที่ลูกกำลังดูดหัวนมแม่อยู่ และคุณแม่ต้องการให้ลูกหยุุดดูดอย่างกระทันหัน คุณแม่ไม่ควรดึงลูกออกจากการดูดนมทั้งๆที่ลูกกำลังอมหัวนมอยู่ในปาก เพราะลูกจะงับแรงขึ้น วิธีที่จะทำให้ลูกคายหัวนมออกโดยไม่ทำให้หัวนมแตกหรือถลอกก็คือ การที่แม่ใช้นิ้วก้อยสอดเข้าไประหว่างมุมปากลูกและหัวนมแม่ ดูรูปที่10 หรือใช้มือกดคางลูกเบา ดูรูปที่11 ลูกก็จะปล่อยหัวนมออกเอง ในขณะเดียวกันให้คุณแม่ค่อยๆถอนหัวนมออกจากปากลูก

รูปที่10                              รูปที่11

 การทำให้ลูกเรอ

                        คุณแม่ควรทำให้ลูกเรอทันทีหลักจากให้ลูกดูดนมเสร็จแล้วทุกครั้งหรือทำให้ลูกเรอก่อนที่จะทำให้ลูกมาดูดนมอีกข้างหนึ่ง โดยให้แม่อุ้มลูกให้อยู่ในท่านั่งบนตัก(แม่รูปที่12) หรืออุ้มพาดบ่าแล้วใช้ฝ่ามือลูบและเคาะหลังเบาๆ (รูปที่13)ก็ทำให้ลมที่กลืนเข้าไปขณะดูดนมเรอออกมาได้ คุณแม่บางคนอาจจะทำให้ลูกเรออีกครั้งหลังจากให้ลูกนอนไปแล้ว5-10นาที

                 รูปที่12                            รูปที่13

ท่านอนของลูกหลังกินนม

                    หลังจากจับลูกให้เรอแล้ว และต้องการให้ลูกนอน หากเกรงว่าลูกยังเรอไม่หมด วิธีที่ปลอดภัย เพื่อป้องกันไม่ให้ลูกสำรอกและสำลักน้ำนมก็คือในช่วงแรกๆของการนอนหลังกินนมอิ่มใหม่ๆ ควรให้ลูกนอนตะแคงขวา ดูรูปที่14 ซึ่งทำให้น้ำนมในกระเพาะไหลเข้าสู่ลำไส้ได้สะดวกกว่า หลังจากนั้นจึงเปลี่ยนท่าให้ลูกนอนหงายหรือตะแคงซ้ายต่อไป

รูปที่14

การดูว่าลูกกินนมพอหรือไม่่่

               ทารกที่กินนมแม่นั้น ไม่ต้องกลัวว่าจะได้รับนมไม่เพียงพอ ถ้าเขาหิวเขาจะดูดแรง การดูดของลูกจะกระตุ้นให้แม่หลั่งน้ำนมมาก แม่ควรทำใจให้สบาย ดื่มน้ำให้มากและทานอาหารที่มีโปรตีนสูง ถ้าลูกมีผิวหนังอักเสบจากการดูดนม เช่น เป็นขี้กลากน้ำนม แพทย์บางท่านอาจแนะนำให้แม่ งดดื่มนมวัว เพราะโปรตีนจากนมวัวที่แม่ดื่ม ผ่านไปยังลูกซึ่งทำให้ลูกเกิดผื่นแพ้ได้
              ในแต่ละมื้อที่ลูกดูดนม มีข้อสังเกตุว่าลูกอิ่มแล้วก็คือ ลูกจะปล่อยหัวนมแม่ออกเอง ลูกไม่กวน และหลับได้เป็นเวลานาน 2-4ชั่วโมง
               วิธีดูง่ายๆว่าลูกได้รับน้ำนมแม่เพียงพอก็คือ
       ลูกตื่นขึ้นมากินนม 8 มื้อขึ้นไป ใน 24 ชม.
       ดูดนมนานประมาณ 10 นาทีต่อมื้อ
       แม่ได้ยินเสียงลูกกลืนน้ำนมลงคอได้ชัดเจน
       หลังจากลูกดูดนมแล้วเขาไม่แสดงอาการหิว เช่น ดูดนิ้ว หันหน้าไซ้นมแม่
       เต้านมแม่ที่เคยคัดก่อนลูกดูดนม จะรู้สึกยุบลงและนิ่มขึ้น
       ลูกถ่ายปัสสาวะ วันแรก : 1-2 ครั้ง / วันที่ 3 : 2-3 ครั้ง และหลังจากวันที่ 6 : อย่างน้อย 6 ครั้ง         ซึ่งทารกที่กินนมมากอาจจะถ่ายปัสสาวะทุก 1-2 ชม.
       ลูกถ่ายอุจจาระมีเม็ดสีเหลือง หลังจากถ่ายอุจจาระเขียวๆ เหนียว ( ขี้เทา ) ออกหมดแล้ว
       ลูกมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นวันละ 20-40 กรัม หรือ 600-1,200 กรัม เมื่อครบ 1 เดือน และลูกจะดูแข็งแรง ผิวพรรณดี

                                                     
                 ข้อแนะนำวิธีทำให้น้ำนมมีเพียงพอ
       ให้นมเมื่อลูกร้องหิว และให้อย่างน้อยทุกๆ 2-3 ชม. การเว้นช่วงนานจะลดอัตราการผลิตของน้ำนมได้ การให้ลูกดูดบ่อยๆ          จะไปช่วยกระตุ้นการผลิตให้มีเพียงพอกับความต้องการของลูกได้
      ให้ลูกดูดนมทั้งสองเต้า จะช่วยให้เต้านมได้ใช้นมหมด ไม่เกิดอาการคัดเจ็บที่ข้างใดข้างหนึ่ง      
       ดื่มน้ำให้มากพอและรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ให้ครบถ้วน
       จัดสรรเวลาให้ร่างกายได้พักผ่อน และหาวิธีผ่อนคลายความเครียดด้วยการหาเพลงเพราะๆ ฟัง อ่านหนังสือดีๆ          สักเล่มหรือเย็บปักถักร้อยทำเสื้อจิ๋วๆ ให้ลูกสักตัว จะช่วยทำให้จิตใจรื่นรมย์ขึ้น

การบีบน้ำนม

                     กรณีที่ลูกไม่สามารถดูดนมแม่ได้อันเนื่องมาจาก ลูกป่วยต้องนอนอยู่โรงพยาบาล แม่ต้องทำงานนอกบ้าน แม่ต้องฝึกบีบน้ำนมเก็บไว้ให้ลูกกินนมจากแก้วได้ วิธีการบีบน้ำนมด้วยตนเอง มีการเตรียมตัวก่อนบีบน้ำนมคือ
                     หาบริเวณที่สงบ เป็นส่วนตัว
                      ทำใจให้สบาย อย่าเป็นกังวล
                      ล้างมือให้สะอาด
                      นั่งในท่าสบายๆ
                     ใช้ฝ่ามือทั้งสองข้างนวดคลึงเต้านมเบาๆ
                   เคล็ดลับในการบีบน้ำนม
                     ระวังเรื่องความสะอาด พยายามไม่ให้มีการปนเปื้อนเชื้อโรค โดยแม่ต้องล้างมือด้วยน้ำสบู่ ให้สะอาดทุกครั้ง
                      ความสงบและสุขใจ จะทำให้การหลั่งน้ำนมเป็นไปด้วยดี ดังนั้นแม่ควรมีมุมสงบ และระหว่างบีบน้ำนมให้นึกถึงลูกคิดถึงผิวอุ่นๆของลูกที่เคยอุ้มดูดนมในอ้อมกอด
                      แม่อาจนำรูปของลูกมาดูด้วยก็ได้
                   การเตรียมภาชนะใส่น้ำนม
                      ภาชนะที่จะใส่นมควรมีฝาปิดมิดชิด สามารถต้มในน้ำเดือดเพื่อฆ่าเชื้อโรคได้ เช่นขวดแก้วขนาด 120 ซีซี หรือแก้วยาขนาด 30 ซีซี
                      ภาชนะเก็บน้ำนม ต้องปราศจากเชื้อ อาจเป็นแก้วหรือพลาสติกแข็ง ควรเก็บน้ำนมในปริมาณที่ลูกกินหมดพอดีในแต่ละมื้อ (เพราะหากลูกกินไม่หมดน้ำนมที่เหลือต้องเททิ้ง ห้ามนำกลับไปแช่ตู้เย็นเพื่อใช้ต่อเด็ดขาด)
                      หลังจากบีบเสร็จ ให้ปิดภาชนะให้มิดชิด ติดป้าย เขียนวันที่และเวลาที่ก็บไว้
                  การบีบน้ำนม
                      1. การบีบน้ำนมจะใช้มือข้างไหนก็ได้ที่แม่ถนัด
                      2. วางนิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้ที่ขอบนอกของลานหัวนม หรือห่างจากหัวนมประมาณ3ซม. อย่าวางนิ้วที่หัวนมจะทำให้น้ำนมไม่ไหลเพราะไปกดท่อรูเปิด ดูรูปที่15
                                               รูปที่15            
                      3. กดนิ้วทั้งสองเข้าหาอกแม่ แล้วจึงบีบสองนิ้วเข้าหากัน น้ำนมจากกระเปาะน้ำนมจะถูกดันพุ่งออกมา นำขวดแก้วหรือถ้วยรองรับน้ำนม เมื่อน้ำนมไหลออกให้ผ่อนนิ้วได้ ดูรูปที่16
                                                 รูปที่16
ในการบีบไม่ควรใช้แรงบีบมากจนเจ็บหรือใช้นิ้วมือไถเพื่อรีดน้ำนมเพราะจะทำให้ผิวหนังถลอกได้
                               4. คลายนิ้วและเริ่มทำซ้ำใหม่โดย กด บีบ ปล่อย เป็นจังหวะ จนกระทั่งน้ำนมน้อยลง จึงค่อยๆเลื่อนนิ้วทั้งสองไปรอบๆลานนม เพื่อบีบน้ำนมออกจากกระเปาะจนหมดเต้าโดยดูได้จากเต้านมจะนุ่มทั้งสองเต้าซึ่งไม่ควรเกิน20-30นาที
                                                        รูปที่17
                        5. ความถี่ ควรบีบน้ำนมทุก 3 ชั่วโมง ไม่ควรนานกว่า 4 ชั่วโมงเพราะเต้านมจะคัดในระยะแรกและการสร้างน้ำนมลดน้อยลงในที่สุด
                        6. เมื่อบีบน้ำนมเสร็จ ควรปล่อยให้หัวนมแห้งก่อนแล้วจึงใส่ยกทรง ปรับให้ตัวเสื้อรับน้ำหนักพอดี เพื่อพยุงเต้านมไว้ไม่ให้เกิดถ่วงเจ็บหย่อนยาน
                                        รูปที่18

                      แสดงให้เห็นการเปลี่ยนแปลงภายในเต้านมเมื่อมีการบีบน้ำนมออก

การเก็บน้ำนม

                    ควรบีบน้ำนมทิ้งก่อน 3 ครั้งแล้วจึงเริ่มใช้ขวดรองรับ
                    เก็บน้ำนมลงในขวดเท่าที่ลูกต้องการกินในแต่ละมื้อ
                    เมื่อบีบน้ำนมเสร็จ ปิดฝาขวดให้มิดชิดทันที ถ้าตั้งไว้เฉยๆไม่เข้าตู้เย็นจะอยู่ได้ 4 ชั่วโมง
                    เก็บไว้ในตู้เย็นส่วนที่เย็นที่สุดคือชั้นที่อยู่ใต้ช่องแช่แข็งด้านในสุด จะเก็บไว้ได้นาน 2 วัน
                    ถ้าเก็บไว้ในช่องแช่แข็ง(ตู้เย็น2ประตู)จะเก็บได้นาน 3 เดือน
                    อย่าเก็บไว้ที่ประตูตู้เย็น เพราะเวลาเปิดปิดตู้เย็น ความเย็นจะไม่คงที่
                 
                    การเก็บน้ำนมในกรณีที่ไม่มีตู้เย็น
                    ทันทีหลังแม่ตื่นนอน ให้ลูกดูดนมแม่ก่อน 1 มื้อ
                    กะเวลาก่อนออกเดินทางไปทำงานนอกบ้านครึ่งชั่วโมง ให้แม่บีบนมเก็บใส่่ขวดแก้วปิดฝาให้มิดชิด ตั้งไว้ที่เย็นสุดในบ้านหรือใส่กระติกน้ำแข็ง เพื่อเก็บไว้ให้ลูกได้ดื่มกิน 1 - 2 มื้อ
                    แม่ที่ฝึกบีบนมแม่อย่างดีจะสามารถบีบนมหลังลูกดูดอิ่มแล้ว ได้ 400 - 500 ซีซีหรือประมาณ 2 ถ้วย

 การป้อนนมลูกด้วยถ้วยแก้ว

                   เมื่อแม่เลี้ยงลูกด้วยนมตนเอง บางครั้งอาจต้องไปธุระ หรือไปทำงานในเวลากลางวันเมื่อครบวันลาหลังคลอด การป้อนนมจากแก้วเป็นวิธีที่ดีที่สุดแทนการให้ลูกดูดนมจากขวด ด้วยเหตุผลดังนี้
                   ลูกอาจติดการดูดหัวนมยางและไม่ยอมดูดนมแม่อีก เพราะวิธีการที่ลูกใช้ลิ้นและริมฝีปากในการดูดนมแม่ต่างจากการดูดจากขวด
                    การดูดจากขวดทำให้ลูกมีปัญหาในการพัฒนาและฟันและกราม
                    การป้อนนมด้วยแก้วฝึกไม่ยาก ปลอดภัย และยังใกล้ชิดกับลูกมากกว่า
                    สามารถล้างแก้วที่ใช้ป้อนนมได้ง่ายกว่าด้วยสบู่ การล้างขวดนมล้างยากและต้องต้มถ้าไม่สอาดเด็กติดเชื้อได้ง่าย

                  วิธีป้อนนมจากแก้ว
                    ขณะที่จะเริ่มป้อนนมด้วยแก้วนั้น ถ้าลูกไม่อยู่นิ่ง ควรห่อลูกไว้เพื่อป้องกันลูกเอามือมากระแทกแก้ว
                     วางผ้ากันเปื้อนไว้ใต้คางลูก
                                                                   
                     จับลูกนั่งบนตักในท่าเอน โดยคนป้อนอยู่ในท่าที่สบายใช้ผ่ามือรับที่ต้นคอลูก
                     ถ้วยที่ใช้ป้อนควรเป็นถ้วยแก้ว จะเห็นน้ำนมเวลาเอียงถ้วย
                    ใช้แก้วเล็กๆขนาดแก้วยา ใส่นมประมาณครึ่งแก้วก็พอ
                                                              
                     ใช้มือจับแก้วแบบที่ใช้นิ้วช่วยกระดกแก้วได้ โดยอาจใช้นิ้วก้อยหรือสันมือแตะที่หน้าอกลูก แล้ววางปากแก้วแนบที่ริมฝีปากลูก ให้อยู่ในลักษณะเอียงตลอดเวลา
                     ห้ามรินน้ำนมเข้าปาก ลูกจะใช้ลิ้นออกมาไล้น้ำนมเข้าปากเอง ลูกจะพักและควบคุมจังหวะการดื่มนมเองได้
                     ตลอดเวลาเอียงแก้วอยู่ที่ริมฝีปาก
                     ห้ามใช้วิธีเทนมเข้าปาก
                     ในระยะแรกๆที่ฝึกป้อนนม ลูกอาจไม่ยอมดื่มนมแม่ทันทีต้องใช้เวลาและความอดทน เมื่อแม่กลับไปทำงานแล้ว อย่าเพิ่งโหมทำงานจนลืมเรื่องสุขภาพตัวเอง ดื่มน้ำให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์และพักผ่อนเมื่อมีโอกาส